गणेशोत्सवाचा इतिहास: घरगुती पूजेपासून सार्वजनिक गणेशोत्सवापर्यंतचा प्रवास

by
गणेशोत्सवाचा घरगुती पूजेपासून सार्वजनिक उत्सवापर्यंतचा ऐतिहासिक प्रवास

भाद्रपद महिना लागला की हवेत एक वेगळाच टवटवीतपणा येतो. घरोघरी, गल्लीबोळात आणि माणसांच्या मनात एकाच नावाची गुंज ऐकू येऊ लागते— ‘गणपती बाप्पा मोरया!’ गणेशोत्सव हा आपल्यासाठी केवळ एक सण नाही, तर ती एक भावना आहे, एक कौटुंबिक सोहळा आहे आणि माणसांना माणसांशी जोडणारा एक मोठा दुवा आहे. पण कधी विचार केलाय का, की आपल्या सगळ्यांचा … Read more

आपल्या डोक्यात दडलेलं अद्भुत विश्व: मानवी मेंदूची रहस्यमय दुनिया

by
अरबों न्यूरॉन्स मिलकर हमारे अंदर चेतना और "मैं" होने का अहसास पैदा करते हैं।

रात्री मी आरशासमोर उभा होतो आणि आरशात पाहताना मला अचानक एक अत्यंत विचित्र प्रश्न पडला “माझ्या आतून बाहेर नक्की कोण पाहत आहे? ”मी, म्हणजे माझे हे शरीर? की माझ्या कवटीत सुरक्षित बसलेला तो साधारण १.४ किलोचा मांसाचा गोळा ? की या मेंदूमध्ये निर्माण होणारे माझे विचार, आठवणी, भावना आणि ‘मी’ असल्याची जाणीव? जसजसा मी या … Read more

रक्षाबंधन: एका धाग्याचा हजारो वर्षांचा प्रवास — सुरुवात, पौराणिक प्रसंग, इतिहास आणि आजचे महत्त्व

by
एक बहन अपने भाई की कलाई पर सुंदर, सजावटी राखी बांधते हुए। सामने पूजा की थाली और पीछे उपहार दिख रहा है।

रक्षाबंधनाचा सण फक्त राखी बांधण्यापुरता मर्यादित नसून त्याला मोठा पौराणिक व ऐतिहासिक वारसा आहे. श्रीकृष्ण-द्रौपदी, माता लक्ष्मी-राजा बळी आणि १९०५ च्या फाळणीतील रवींद्रनाथ टागोरांची कथा जाणून घेण्यासाठी हा लेख नक्की वाचा.

आदिमानवाच्या मनातला पहिला प्रश्न: भीतीपासून जिज्ञासेपर्यंत मानवाच्या उत्क्रांतीचा प्रवास

by
​एक संकल्पनात्मक चित्र ज्यामध्ये डावीकडे अश्मयुगीन आदिमानव आगीजवळ उभा राहून आकाशाकडे पाहत आहे, मध्यभागी प्राचीन संस्कृती आणि उजवीकडे प्रगत मानवाचे रॉकेट, आधुनिक दुर्बीण आणि चंद्रावरील अंतराळवीर दाखवले आहेत. चित्रात "आगीच्या पहिल्या ठिणगीपासून अंतराळापर्यंत: मानवाच्या जिज्ञासेचा थरारक प्रवास" असे मराठीत लिहिलेले आहे.

आगीच्या पहिल्या ठिणगीपासून अंतराळापर्यंत: मानवाच्या जिज्ञासेचा थरारक प्रवास

श्रावण महिना : निसर्ग, विज्ञान आणि परंपरेचा सुरेख संगम​

by
Ancient Shiva temple surrounded by lush green mountains and waterfalls during Shravan month

हिरवागार निसर्ग आणि भक्तीचा सुगंध घेऊन आलेला श्रावण महिना! श्रावणातील सर्व सण, परंपरा, आयुर्वेद आणि त्यामागील रंजक इतिहास जाणून घ्या एकाच लेखात.

​नागपंचमी २०२६ ची संपूर्ण माहिती: तारीख, शुभ मुहूर्त, पूजा विधी, कथा आणि वैज्ञानिक महत्त्व

by
Nag Panchami festival with cobra, anthill, lush green monsoon landscape and Indian cultural symbolism

नागपंचमीचा इतिहास, महाभारतातील सर्पसत्र, वेद-पुराणांतील नागांचे महत्त्व, अष्टनाग, कालियामर्दन, कुंडलिनी शक्ती, महाराष्ट्रातील परंपरा, विज्ञान, पर्यावरण संरक्षण आणि जगातील इतर संस्कृतींमधील नागांचे स्थान यांची सखोल माहिती.

स्वप्नांचे रहस्य: स्वप्ने का पडतात? विज्ञान, अध्यात्म आणि मानवी चेतनेचा प्रवास

by
गाढ झोपेत अद्भुत स्वप्नांच्या जगात हरवलेला लहान मुलगा आणि मानवी स्वप्नांचे रहस्य

स्वप्ने का पडतात? विज्ञानाच्या दृष्टीने REM झोप आणि न्यूरॉन्सचा खेळ की अध्यात्माच्या नजरेतून अंतर्मनाचा प्रवास? जाणून घ्या स्वप्नांचे गूढ रहस्य, स्लीप पॅरालिसिस, ल्युसिड ड्रीमिंग आणि अंध व्यक्तींच्या स्वप्नांविषयीची संपूर्ण सविस्तर माहिती.

वाढदिवसाचा इतिहास: आपण वाढदिवस का, कसा आणि कधीपासून साजरा करतो? जाणून घ्या संपूर्ण माहिती! ( history of birthday)

by
​history of birthday - Collage showing the history of birthday celebrations from ancient Egypt, Greece, Rome, and India to modern birthday cakes.

वाढदिवस साजरा करण्याची प्रथा नक्की कधी आणि कुठे सुरू झाली? प्राचीन काळी ‘वय’ मोजण्याची पद्धत नसताना लोक वाढदिवस कसा ओळखायचे? प्राचीन इजिप्त, ग्रीस, रोमन साम्राज्य, भारतीय पंचांग ते ‘हॅपी बर्थडे’ गाण्यापर्यंत वाढदिवसाचा संपूर्ण आणि सविस्तर इतिहास वाचा jigyasamanthan.in च्या या विशेष लेखात!

बेंदूर सणाची माहिती, इतिहास आणि प्राचीन पुरावे: महाराष्ट्र कर्नाटक बेंदूरमधील फरक!

by
बेंदूर सण उत्सव, महाराष्ट्र कर्नाटक बेंदूर, सजवलेले बैल मिरवणूक, ढोल ताशा उधळण, बैल पोळा सण

“बेंदूर सणाचा इतिहास, हडप्पा संस्कृतीतील पुरावे, शिवकालीन मानाचा बैल परंपरा आणि महाराष्ट्र-कर्नाटक बेंदूरमधील मुख्य फरक या लेखात सविस्तर जाणून घ्या.”

आषाढी एकादशी: पंढरपूरची वारी, इतिहास, अर्थ आणि संपूर्ण माहिती | Ashadhi Ekadashi In Marathi

by
आषाढी एकादशी पंढरपूर वारी

आषाढी एकादशी, पंढरपूरची वारी, एकादशीच्या उपवासाची पौराणिक कथा आणि ऐतिहासिक माहिती देणारा सविस्तर लेख.