नमस्कार वाचकहो!….
‘जिज्ञासा मंथन‘ या आपल्या नवीन ब्लॉगवर तुमचे मनापासून स्वागत आहे. आज आम्ही डिजिटल जगात एक नवीन पाऊल टाकत आहोत आणि या डिजिटल प्रवासाची सुरुवात करताना आमचा हा पहिलाच लेख आहे.आपल्या हिंदू संस्कृतीत कोणत्याही शुभ किंवा नवीन कामाची सुरुवात करताना आपण सहज म्हणतो, “चला, आज या कामाचा श्रीगणेशा करूया!” म्हणूनच, या ब्लॉगचा ‘श्रीगणेशा’ करताना, मला पहिला लेख याच विषयावर लिहावासा वाटला. आपण हा शब्द नेहमी वापरतो, पण या साध्या वाटणाऱ्या वाक्यामागे एक प्रचंड मोठा इतिहास आणि शिवपुराणातील एक अतिशय सुंदर कथा दडलेली आहे, जी आजच्या काळातील ‘स्मार्ट वर्क’ (Smart Work) चे सर्वात उत्तम उदाहरण आहे.चला तर मग, या पहिल्याच लेखात आपण कोणत्याही कामाची सुरुवात करताना बाप्पाचे नाव का घेतो, यामागचे रहस्य अगदी सविस्तरपणे उलगडणार आहोत.
अनुक्रमणिका
१. शिवपुराणातील ती सत्य कथा:
बुद्धी विरुद्ध शारीरिक वेग : हिंदू धर्मात गणपती बाप्पाला ‘प्रथमपूजनीय’ (ज्यांची पूजा सगळ्यात आधी केली जाते) आणि ‘विघ्नहर्ता’ मानले जाते. यामागे शिवपुराणातील ‘रुद्रसंहिता’ (कुमारखंड) मध्ये एक अतिशय रंजक आणि प्रमाणित कथा आढळते.एकदा भगवान शिव आणि माता पार्वती यांच्याकडे एक दिव्य ज्ञानरूपी फळ होते. हे फळ कोणाला मिळावे, यासाठी त्यांनी आपले दोन पुत्र— गणेश आणि कार्तिकेय यांच्यात एक स्पर्धा लावली.स्पर्धेची अट अशी होती: “तुमच्या दोघांपैकी जो कोणी संपूर्ण पृथ्वीची प्रदक्षिणा घालून सर्वात आधी परत येईल, त्याला हे दिव्य फळ दिले जाईल आणि त्यालाच जगात प्रथम पूजेचा मान मिळेल.
२. कार्तिकेयांचा वेग आणि गणपती बाप्पाचे ‘स्मार्ट वर्क:
‘ही अट ऐकताच कार्तिकेय रायांचे वाहन ‘मयूर’ (मोर) असल्याने, ते अत्यंत वेगाने हवेच्या गतीने पृथ्वी प्रदक्षिणेसाठी निघून गेले.दुसरीकडे, गणपती बाप्पाचे वाहन होते ‘मूषक’ (छोटा उंदीर). उंदरावर बसून कार्तिकेयांच्या वेगाशी बरोबरी करणे अशक्य आहे, हे बाप्पाला ठाऊक होते. पण गणपती बाप्पा हे बुद्धीचे दैवत आहेत! त्यांनी शारीरिक शक्ती किंवा वेगाचा वापर करण्याऐवजी आपल्या अफाट बुद्धीचा वापर केला. त्यांनी माता पार्वती आणि भगवान शिव यांना एका आसनावर एकत्र बसवले आणि अत्यंत आदराने त्यांच्याभोवती प्रदक्षिणा घातली.
३. माता-पित्यांच्या चरणीच संपूर्ण ब्रह्मांड!
जेव्हा शिव-पार्वती यांनी गणपतीला विचारले की, “तू पृथ्वी प्रदक्षिणेला न जाता आम्हाला फेऱ्या का मारल्यास?”तेव्हा गणपती बाप्पाने अत्यंत सुंदर आणि भावूक उत्तर दिले: “माता-पित्यांच्या चरणाशीच संपूर्ण ब्रह्मांड आणि पृथ्वी सामावलेली असते. मी तुमची प्रदक्षिणा केली, म्हणजेच माझी संपूर्ण पृथ्वी प्रदक्षिणा पूर्ण झाली.”बाप्पाचे हे चतुर आणि तितकेच खरे उत्तर ऐकून शिव-पार्वती अत्यंत प्रसन्न झाले. त्यांनी कार्तिकेय परत येण्यापूर्वीच ते फळ गणपतीला दिले आणि वरदान दिले की, यापुढे विश्वात कोणत्याही शुभ किंवा नवीन कामाची सुरुवात करताना सर्वात आधी गणपतीचे स्मरण किंवा पूजा केली जाईल. तिथूनच पुढे कोणत्याही नवीन कामाची सुरुवात करण्याला ‘श्रीगणेशा करणे’ असे म्हणण्याची पद्धत पडली.
४. ऐतिहासिक संदर्भ: पाटीवरचा ‘श्रीगणेशा’
या पौराणिक कथेव्यतिरिक्त या शब्दाला एक ऐतिहासिक संदर्भही आहे. जुन्या काळात जेव्हा लहान मुलांना अक्षरे शिकवण्याची सुरुवात व्हायची, तेव्हा पाटीवर किंवा धुळाक्षरांवर सर्वात आधी ‘श्री गणेशाय नमः’ असे लिहून दिले जायचे. मुलांनी ते अक्षर गिरवूनच पुढची बाराखडी शिकायची असा नियम होता. म्हणजेच, आयुष्यातील शिक्षणाची पहिली ओळ ही बाप्पाच्या नावानेच सुरू व्हायची.
५. ‘श्री’ आणि ‘गणेश’ शब्दांचा खरा अर्थ:
श्री:
म्हणजे लक्ष्मी, समृद्धी, शोभा आणि यश.
गणेश:
म्हणजे सर्व गणांचा (शक्तींचा किंवा लोकांचा) स्वामी.
त्यामुळे जेव्हा आपण म्हणतो की “चला श्रीगणेशा करूया”, तेव्हा त्याचा अर्थ असा होतो की आपण आपल्या कामाची सुरुवात अशा शक्तीचे नाव घेऊन करत आहोत, ज्यामुळे आपल्या कामात कोणतेही विघ्न येणार नाही आणि आपल्याला जीवनात यश व समृद्धी (श्री) मिळेल.
निष्कर्ष (Conclusion):
आजच्या युगात आपण ज्याला ‘Smart Work’ म्हणतो, त्याचे सर्वात पहिले आणि उत्तम उदाहरण म्हणजे गणपती बाप्पा! कार्तिकेयांनी ‘Hard Work’ (शारीरिक कष्ट) केले, तर बाप्पाने ‘Smart Work’ (बुद्धीचा योग्य वापर) करून यश मिळवले. ‘जिज्ञासा मंथन’च्या या पहिल्या लेखातून आम्ही ही हाच विचार घेऊन पुढे जात आहोत. तर वाचकहो, तुम्हाला ‘श्रीगणेशा करणे’ या शब्दामागचा हा रंजक इतिहास आणि शिवपुराणातील ही कथा आधी माहीत होती का? आम्हाला खाली Comment करून नक्की सांगा. आणि आमचा हा पहिला माहितीपूर्ण लेख तुमच्या मित्र-मैत्रिणींसोबत नक्की Share करा!